Simon Says và "Mấy giờ rồi, ông Sói?" (What's the Time, Mr Wolf?) là hai lối chơi nghe lệnh quen thuộc nhất của trẻ em nói tiếng Anh. Ở Simon Says, cả nhóm chỉ làm theo lệnh nào bắt đầu bằng "Simon bảo"; lệnh thiếu chữ ấy mà vẫn làm là bị loại. Ở "Mấy giờ rồi, ông Sói?", cả nhóm hỏi giờ và tiến theo số bước ông Sói đáp, cho đến khi ông hô "Giờ ăn tối!" và quay lại đuổi bắt.
Simon Says: chỉ nghe lệnh có tên Simon
Một bạn làm "Simon" đứng trước nhóm và ra lệnh bằng lời kèm động tác: "Simon bảo chạm tay vào mũi", "Simon bảo nhảy lên một chân". Cả nhóm làm theo. Nhưng nếu Simon chỉ nói "Vỗ tay!" mà không có chữ "Simon bảo", ai vỗ tay là bị loại. Bạn cuối cùng còn lại thắng và lên làm Simon.
Mẹo của người làm Simon là ra lệnh thật nhanh, liên tục, rồi bất ngờ bỏ chữ "Simon bảo" đi, hoặc vừa nói "Simon bảo giơ tay" vừa tự mình giơ chân để đánh lừa mắt. Người chơi phải tách được hai kênh: tai nghe lời, mắt nhìn động tác, và chỉ tin vào lời.
Simon ở các nước
| Nơi chơi | Câu lệnh mở đầu |
|---|---|
| Anh, Mỹ, Úc | Simon says… |
| Pháp | Jacques a dit… ("Jacques đã nói…") |
| Một số nơi ở Canada, Úc | O'Grady says… (dùng tên khác nhưng luật y hệt) |
| Việt Nam | "Cô bảo…", "Thầy bảo…", "Ai bảo…" — tuỳ lớp, tuỳ trường |
Ở lớp học Việt, lối "cô bảo" rất phổ biến trong giờ sinh hoạt và các buổi hoạt động ngoại khoá, dù ít ai gọi nó bằng tên Simon. Có lớp tăng độ khó bằng cách đổi chữ khoá giữa chừng, chẳng hạn từ "cô bảo" sang "lớp trưởng bảo", khiến cả lớp lúng túng một lúc.
Simon là ai?
Không ai biết chắc. Lối chơi ra lệnh kèm động tác đã có những bản cũ với câu lệnh kiểu "làm thế này, làm thế kia", và người ta đoán cái tên Simon chỉ được gắn vào sau. Có người đưa ra giả thuyết gắn với nhân vật lịch sử này hay nhân vật kia, nhưng các giải thích ấy không có tư liệu chắc chắn và nên coi là chuyện kể. Điều chắc chắn là lối chơi "chỉ làm theo lệnh có chữ khoá" có mặt ở nhiều ngôn ngữ, mỗi nơi chọn một cái tên quen.
"Mấy giờ rồi, ông Sói?": hỏi giờ rồi chạy
Ở Anh, Úc, New Zealand, lối chơi này gần như bé nào học mẫu giáo cũng biết. Cách chơi:
- Một bạn làm "ông Sói", đứng ở một đầu sân, quay lưng lại nhóm.
- Cả nhóm đứng ở đầu kia, đồng thanh hỏi: "Mấy giờ rồi, ông Sói?"
- Ông Sói đáp một giờ bất kỳ, ví dụ "Ba giờ!". Cả nhóm tiến lên ba bước, vừa bước vừa đếm to.
- Cả nhóm hỏi tiếp, ông Sói đáp tiếp. Nhóm càng lúc càng đến gần.
- Đến lúc ông Sói muốn, ông đáp: "Giờ ăn tối!" rồi quay lại đuổi. Cả nhóm chạy thục mạng về vạch xuất phát.
- Ai bị bắt trước khi về tới vạch thì làm Sói lượt sau.
Lối chơi này cấu tạo giống lối "đứng im" (Grandmother's Footsteps): một người quay lưng, cả nhóm tiến lại. Nhưng nhịp do lời đối đáp quyết định, và phần kết là một cuộc đuổi bắt bùng nổ. Chính khoảnh khắc chờ chữ "Giờ ăn tối!" làm trẻ hồi hộp nhất. Ông Sói có thể đáp "mười hai giờ" để nhóm tiến nhanh, rồi bất ngờ hô ăn tối khi nhóm còn ở xa, hoặc để nhóm tới sát lưng mới quay lại.
Đặt hai lối chơi cạnh nhau
| Điểm so | Simon Says | Mấy giờ rồi, ông Sói? |
|---|---|---|
| Số người hợp | Từ 3 đến cả lớp 40 em | Từ 4 đến khoảng 15 em |
| Không gian | Đứng tại chỗ, trong phòng cũng được | Cần một khoảng sân dài để chạy |
| Kỹ năng chính | Nghe chọn lọc, kiềm chế hành động | Đếm bước, ước lượng khoảng cách, phản xạ chạy |
| Cách bị loại | Làm theo lệnh thiếu chữ khoá | Bị Sói bắt khi chạy về |
| Hợp tuổi | Từ khoảng 4 tuổi, bản khó cho trẻ lớn | Từ khoảng 4 tuổi |
Vì sao giáo viên mẫu giáo khắp nơi mê hai lối chơi này
Hai lối chơi đều là cách tập "nghe rồi mới làm" mà không cần giảng giải. Với trẻ 4–6 tuổi, việc kìm lại một động tác mà mắt vừa thấy người khác làm là khó thật sự. Trong tâm lý học phát triển, người ta gọi nhóm năng lực này là chức năng điều hành, gồm trí nhớ làm việc, khả năng kiềm chế và chuyển đổi linh hoạt. Simon Says chạm cả ba: nhớ chữ khoá, kìm tay không làm theo lệnh sai, và đổi nhanh khi lệnh đổi.
"Mấy giờ rồi, ông Sói?" thì có thêm phần toán nhỏ. Trẻ đếm bước to, so "ba giờ" với "mười giờ", tự thấy bước dài hay bước ngắn khiến mình đến gần nhanh hơn. Một số giáo viên còn đổi lời đáp thành phép tính đơn giản ("hai cộng một giờ") cho trẻ lớp một.
Cả hai lối chơi cũng tập trẻ chấp nhận bị loại. Trong Simon Says, bị loại sớm là chuyện thường. Nhiều lớp sửa luật để trẻ bị loại không phải ngồi chờ lâu: người bị loại chuyển sang làm "trợ lý Simon", cùng soi xem ai làm sai.
Những biến thể hay
- Simon im lặng: Simon không nói, chỉ làm động tác. Có chữ khoá bằng cử chỉ, ví dụ chạm tai trước khi ra lệnh.
- Simon bằng tiếng nước ngoài: các lớp học tiếng Anh ở Việt Nam dùng Simon Says để dạy từ chỉ bộ phận cơ thể và động từ.
- Ông Sói đổi món: thay "Giờ ăn tối!" bằng một từ khác do nhóm thống nhất, như "Giờ ăn sáng!" hoặc tên một món ăn Việt, để trẻ phải nghe kỹ.
- Sói đi bộ: trong không gian hẹp, Sói và cả nhóm chỉ được đi bộ nhanh, không chạy.
- Bắt hai người: ai bị bắt cũng thành Sói, lượt sau có nhiều Sói hơn, đến khi còn một người.
Đặt cạnh trò Việt: "cáo ơi ngủ à" và "bịt mắt hỏi giờ"
Trẻ mẫu giáo Việt Nam quen một lối chơi rất gần với ông Sói: "Cáo và thỏ" hay "Cáo ơi ngủ à". Các bạn làm thỏ vừa đi quanh vừa hát, đến lúc "cáo" thức dậy thì chạy về hang. Ở nhiều nơi còn có lối hỏi đáp giữa một người và cả nhóm trước khi đuổi bắt, giống rồng rắn lên mây với màn "thầy thuốc có nhà không?". Cái khung "hỏi – đáp – rồi đuổi" xuất hiện ở rất nhiều nền văn hoá, có lẽ vì nó cho cả nhóm một nhịp chung để chờ đợi và hồi hộp trước khi bùng nổ.
Còn tinh thần Simon Says thì gặp ở ta qua lối "cô bảo", và cả những bài vận động theo lời hát, nơi trẻ phải làm đúng động tác khi nghe đến một từ nhất định.
Góc nhìn hôm nay: dùng ở nhà, ở lớp, trên xe
Hai lối chơi này hợp với nhiều tình huống mà người lớn hay bí ý tưởng:
- Trong nhà ngày mưa: Simon Says không cần không gian, chơi được cả khi ngồi trên ghế.
- Trước giờ ăn: kết thúc bằng lệnh "Simon bảo đi rửa tay" là một cách chuyển hoạt động nhẹ nhàng.
- Sân chung cư: "Mấy giờ rồi, ông Sói?" cần chỗ chạy thẳng, nên chọn khoảng sân không có lối xe, không gần bậc thềm.
- Trẻ mới vào nhóm: lối chơi có luật rõ, ít cần nói chuyện riêng, giúp bé rụt rè dễ hoà vào.
- Người lớn làm Simon lượt đầu: ra lệnh chậm và rõ, rồi trao vai cho trẻ. Trẻ làm Simon học được cách ra lệnh công bằng.
Muốn tìm thêm biến thể, người lớn có thể đọc các tuyển tập lối chơi sân trường của trẻ em Anh, Úc, hoặc hỏi thầy cô mẫu giáo — những người thường giữ cả kho lối chơi nghe lệnh tự sáng tác.
Câu hỏi thường gặp
Simon Says là gì?
Đó là lối chơi nghe lệnh của trẻ em nói tiếng Anh. Người làm Simon ra lệnh kèm động tác, cả nhóm chỉ làm theo lệnh bắt đầu bằng "Simon bảo". Ai làm theo lệnh không có chữ ấy thì bị loại.
What's the Time, Mr Wolf chơi thế nào?
Cả nhóm hỏi "Mấy giờ rồi, ông Sói?", ông Sói đáp một giờ và nhóm tiến số bước tương ứng. Khi ông Sói đáp "Giờ ăn tối!", ông quay lại đuổi, cả nhóm chạy về vạch. Ai bị bắt làm Sói lượt sau.
Simon Says tiếng Pháp gọi là gì?
Trẻ Pháp gọi là "Jacques a dit", nghĩa là "Jacques đã nói". Luật giống hệt: chỉ làm theo lệnh có chữ "Jacques a dit" ở đầu. Ở lớp học Việt Nam, lối tương tự thường gọi là "cô bảo".
Simon Says giúp trẻ phát triển kỹ năng gì?
Lối chơi tập trẻ nghe chọn lọc, nhớ chữ khoá và kìm lại hành động khi lệnh sai — những năng lực thuộc nhóm chức năng điều hành. Nó cũng giúp trẻ học từ chỉ bộ phận cơ thể và động từ khi chơi bằng tiếng nước ngoài.
Simon trong Simon Says là ai?
Chưa có tư liệu xác định. Các câu chuyện gắn tên Simon với một nhân vật lịch sử cụ thể chỉ là giả thuyết. Lối chơi chỉ làm theo lệnh có chữ khoá có ở nhiều ngôn ngữ, mỗi nơi chọn một cái tên riêng.
