Sân chung cư hôm nay hoàn toàn có thể là nơi trẻ chơi trò dân gian: một khoảng sân lát gạch đủ cho rồng rắn lên mây, một vạch phấn cho nhảy lò cò, một sợi dây chun cho cả nhóm bé gái. Điều kiện là khoảng sân ấy không bị xe chiếm, có giờ chơi chung được cư dân chấp nhận, và có vài người lớn chịu đứng ra rủ trẻ. Trẻ ở chung cư không thiếu bạn, chúng thiếu một lý do để cùng xuống sân một lúc.
Chung cư: nhiều trẻ, ít chỗ chơi chung
Ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn, ngày càng nhiều gia đình trẻ sống trong chung cư cao tầng. Một toà nhà hai ba chục tầng có thể có hàng trăm trẻ em, nhiều hơn cả một xóm quê ngày xưa. Nhưng trẻ ở tầng 15 và trẻ ở tầng 22 có thể chưa bao giờ chơi với nhau.
Lý do không khó hiểu. Thang máy tách mỗi nhà thành một ốc đảo. Cửa căn hộ đóng. Sân chơi của khu, nếu có, thường là một góc có cầu trượt, xích đu bằng nhựa, rất hợp cho trẻ nhỏ nhưng ít hấp dẫn với trẻ 8–12 tuổi. Lịch học thêm của trẻ mỗi nhà một khác. Kết quả là khoảng sân chung nhiều lúc vắng hoe, trong khi trẻ con ngồi trong nhà.
Vì sao trò dân gian hợp với sân chung cư
Trò dân gian có những ưu điểm mà các đồ chơi sân chơi hiện đại không thay được.
| Ưu điểm | Ý nghĩa ở chung cư |
|---|---|
| Không cần thiết bị đắt tiền | Một sợi dây, viên phấn, chiếc khăn là đủ; không phụ thuộc ban quản lý mua đồ |
| Chơi được trên mặt sân phẳng bất kỳ | Sân lát gạch, sảnh tầng trệt, bãi cỏ đều dùng được |
| Nhiều người chơi cùng lúc | Rồng rắn, kéo co, mèo đuổi chuột kéo được cả chục trẻ |
| Nhiều lứa tuổi chơi chung | Trẻ 5 tuổi và 11 tuổi cùng tham gia, trẻ lớn có vai trò |
| Luật đơn giản, dễ dạy | Một trẻ biết là cả nhóm học được trong vài phút |
| Gắn với văn hoá Việt | Bố mẹ, ông bà cùng tham gia, kể chuyện ngày xưa |
Những lối chơi hợp từng không gian trong khu
- Sân lát gạch rộng: rồng rắn lên mây, mèo đuổi chuột, bịt mắt bắt dê, kéo co nhỏ.
- Lối đi, vỉa hè nội khu: nhảy lò cò kẻ phấn, nhảy dây, ô ăn quan.
- Bãi cỏ: đuổi bắt, chơi vòng tròn, những trò ngồi như chi chi chành chành, nu na nu nống cho trẻ nhỏ.
- Sảnh tầng trệt, chòi nghỉ: đánh chuyền, ô ăn quan, nhảy dây chun khi trời mưa.
- Khoảng trống quanh hồ, đài phun nước: chỉ chơi những trò không chạy, vì gần nước.
Hành lang tầng và cầu thang bộ thì không phải chỗ chạy đuổi. Hành lang hẹp, nhiều cửa căn hộ mở bất ngờ, cầu thang thoát hiểm dốc và có thể có người đi xuống nhanh. Đó cũng là nơi tiếng ồn vang vọng làm phiền hàng xóm.
Người lớn có thể làm gì để sân sống lại
Một giờ chơi chung cố định
Điều quan trọng nhất là trẻ biết cứ đến giờ ấy xuống sân là có bạn. Một số nhóm cư dân thống nhất "sau bữa tối thứ Bảy, Chủ nhật, trẻ trong toà xuống sân A". Giờ cố định thay cho tiếng gọi ngoài ngõ ngày xưa.
Một vài người lớn chịu rủ
Buổi đầu thường cần một hai phụ huynh, ông bà hay anh chị lớn đứng ra dạy luật, chia phe. Khi trẻ đã thuộc, người lớn lùi ra ghế đá, để trẻ tự cầm trịch.
Một "hộp đồ chơi chung"
Một chiếc hộp để ở chòi bảo vệ hoặc nhà sinh hoạt cộng đồng, có dây nhảy, dây kéo co ngắn, khăn bịt mắt, phấn, bộ que chuyền, sỏi ô ăn quan. Ai mượn thì trả lại. Hộp đồ như vậy rẻ mà biến sân trống thành sân chơi.
Thống nhất với ban quản lý và cư dân
Kẻ phấn có được không, giờ nào không được ồn, khu nào không được chơi bóng, trẻ dưới mấy tuổi cần người lớn đi kèm. Những thoả thuận ấy nên được đưa lên nhóm cư dân để ai cũng biết, tránh va chạm.
Va chạm thường gặp và cách xử lý
| Va chạm | Cách xử lý nhẹ nhàng |
|---|---|
| Ồn ào giờ nghỉ trưa, giờ khuya | Quy định khung giờ chơi, chọn sân xa các căn hộ tầng thấp |
| Bóng đập vào kính, xe | Chơi bóng ở khu riêng; trò dân gian không bóng ở sân chung |
| Vết phấn trên lối đi | Dùng phấn rửa được, trẻ tự lau sau khi chơi |
| Trẻ chạy va vào người già, xe đẩy | Tách khu chạy đuổi khỏi lối đi chính |
| Trẻ lớn lấn át trẻ nhỏ | Phân khu hoặc khung giờ theo lứa tuổi, nhờ trẻ lớn làm "đầu trò" |
Ông bà ở chung cư: những người giữ trò
Ở nhiều khu chung cư, người có thời gian ở sân nhiều nhất là ông bà đang trông cháu. Họ cũng là người thuộc trò dân gian nhất. Một bà biết hát "Rồng rắn lên mây" trọn vẹn, một ông biết làm quả cầu bằng lông gà, là một kho báu cho cả sân. Khi ông bà ở các nhà quen nhau và cùng dắt cháu xuống, những buổi chơi chung hình thành rất tự nhiên. Ban quản lý hay nhóm cư dân có thể mời các cụ hướng dẫn một buổi đầu, để các cháu học trò từ chính những người từng chơi nó ngoài sân đình.
An toàn ở sân chung cư
- Xe ra vào: nhiều khu có làn xe máy, ô tô vào hầm ngay cạnh sân. Trẻ cần biết ranh giới không được vượt qua.
- Ban công và cửa sổ: đây không phải chuyện của sân, nhưng trẻ chơi trong nhà hay chạy ra ban công gọi bạn. Lưới, khoá cửa sổ là điều cần có.
- Hồ cảnh quan, bể bơi: không chạy đuổi gần nước, bể bơi chỉ xuống khi có người lớn.
- Thang máy: trẻ nhỏ không nên đi thang máy một mình; trẻ lớn cần biết cách bấm chuông báo động.
- Người lạ: trẻ biết tên toà, số căn hộ, số điện thoại bố mẹ, và biết tìm bảo vệ khi cần.
Góc nhìn hôm nay: sân chung cư là cái xóm mới
Ngày xưa, xóm là nơi mọi nhà nghe được tiếng nhau. Chung cư hôm nay, nếu muốn, cũng có thể là một cái xóm: một nhóm cư dân biết tên nhau, một khoảng sân trẻ con biết là của mình, một giờ chơi chung. Trò dân gian là chất keo rẻ nhất để làm việc đó, vì nó không cần ai bỏ tiền, chỉ cần người lớn chịu xuống sân cùng con vài buổi đầu.
Một gợi ý để bắt đầu: tối thứ Bảy này, mang một sợi dây và một viên phấn xuống sân, kẻ một ô lò cò. Thường chỉ mười phút sau, sẽ có đứa trẻ khác ghé lại hỏi "cho cháu chơi với".
Câu hỏi thường gặp
Trẻ ở chung cư nên chơi trò dân gian nào?
Những trò cần ít đồ và chơi được trên sân phẳng như rồng rắn lên mây, mèo đuổi chuột, bịt mắt bắt dê, nhảy lò cò, nhảy dây, ô ăn quan, đánh chuyền. Trẻ nhỏ hợp những trò ngồi vòng như chi chi chành chành, nu na nu nống.
Làm sao để trẻ trong chung cư chơi chung với nhau?
Thống nhất với các gia đình một giờ chơi chung cố định ở một khoảng sân, có một vài người lớn đứng ra rủ và dạy luật buổi đầu. Một hộp đồ chơi chung với dây, phấn, khăn cũng giúp sân sống lại.
Trẻ có nên chơi ở hành lang, cầu thang chung cư không?
Không nên chạy đuổi ở hành lang và cầu thang vì không gian hẹp, cửa căn hộ có thể mở bất ngờ, cầu thang dốc và tiếng ồn làm phiền hàng xóm. Nên chơi ở sân, sảnh tầng trệt hoặc nhà sinh hoạt cộng đồng.
Làm sao tránh va chạm với hàng xóm khi trẻ chơi dưới sân?
Quy định khung giờ chơi, tránh giờ nghỉ trưa và giờ khuya, chọn sân xa các căn hộ tầng thấp, không chơi bóng ở sân chung, dùng phấn rửa được và cho trẻ tự dọn sau khi chơi. Thoả thuận nên được đưa lên nhóm cư dân.
Sân chơi chung cư cần chú ý gì về an toàn?
Cần ranh giới rõ với làn xe ra vào hầm, không chạy gần hồ cảnh quan, bể bơi, trẻ nhỏ không đi thang máy một mình và ban công, cửa sổ trong nhà cần có lưới, khoá. Trẻ cũng nên thuộc số căn hộ và số điện thoại bố mẹ.
