Ngày Quốc tế Vui chơi 11/6: vì sao thế giới cần một ngày cho việc chơi

Ngày Quốc tế Vui chơi là ngày 11 tháng 6 hằng năm, do Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chính thức công bố bằng nghị quyết thông qua ngày 25/3/2024; lần đầu được hưởng ứng vào ngày 11/6/2024. Việt Nam nằm trong nhóm nước trực tiếp đề xuất nghị quyết, cùng với các nước như Antigua và Barbuda, Brazil. Mục đích của ngày này là nhắc thế giới rằng vui chơi — nhất là chơi tự do của trẻ em — là nhu cầu và quyền, không phải thứ xa xỉ.

Bài này giải thích vì sao cần một ngày như vậy, ngày ấy khác các ngày dành cho trẻ em khác thế nào, và có thể làm gì vào ngày 11/6 ở một gia đình, một trường học, một khu phố Việt Nam.

Nghị quyết năm 2024: những điểm chính

Dự thảo nghị quyết được một nhóm nước đưa ra đầu năm 2024 và nhận được sự đồng bảo trợ của hơn một trăm quốc gia (các báo cáo đưa con số khác nhau, khoảng 140). Ngày 25/3/2024, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua. Nội dung chính:

• Công bố ngày 11/6 là Ngày Quốc tế Vui chơi, được kỷ niệm hằng năm.
• Nhắc lại tầm quan trọng của vui chơi với sự phát triển của trẻ em và với sự gắn kết cộng đồng, gắn với quyền được chơi trong Công ước Quyền trẻ em.
• Mời các quốc gia, tổ chức, xã hội dân sự hưởng ứng bằng những hoạt động phù hợp.
• Đề nghị UNICEF và UNESCO hỗ trợ việc tổ chức kỷ niệm.

Với Việt Nam, đây là một dấu mốc ngoại giao đáng nhớ: nước từng là quốc gia đầu tiên ở châu Á phê chuẩn Công ước Quyền trẻ em năm 1990 lại góp phần đưa quyền được chơi lên thành một ngày quốc tế.

Vì sao thế giới cần một ngày cho việc chơi

Nghe có vẻ lạ: trẻ con đâu cần được nhắc mới chơi. Nhưng các nhà nghiên cứu và tổ chức vì trẻ em đã nêu nhiều lý do:

Quyền được chơi hay bị coi nhẹ

Năm 2013, Uỷ ban Quyền trẻ em của Liên Hợp Quốc ra Bình luận chung số 17 vì thấy Điều 31 — quyền nghỉ ngơi, vui chơi, văn hoá — thường bị các nước quên. Khi phải cắt giảm, giờ chơi thường là thứ bị cắt đầu tiên.

Thời gian chơi tự do giảm

Ở nhiều nước, trẻ dành nhiều thời gian hơn cho học tập có tổ chức, học thêm, hoạt động người lớn điều khiển và màn hình; thời gian chơi tự do ngoài trời co lại. Nhà tâm lý học Peter Gray và các đồng nghiệp cho rằng sự suy giảm hoạt động tự lập và chơi tự do có liên quan đến sức khoẻ tinh thần của trẻ — một lập luận được nhiều người chú ý, dù vẫn còn tranh luận về mức độ nhân quả.

Chỗ chơi biến mất trong đô thị

Thành phố lớn lên nhanh, đường dành cho xe, đất dành cho nhà; khoảng trống công cộng cho trẻ chạy nhảy hiếm dần. Một ngày quốc tế là dịp để chính quyền, nhà quy hoạch nhìn lại.

Chơi không chỉ của trẻ con

Nghị quyết nhấn mạnh vui chơi có giá trị với mọi lứa tuổi: gắn kết gia đình, cộng đồng, giữ sức khoẻ. Trò dân gian — nơi ông bà, cha mẹ, con cháu cùng chơi — là ví dụ rõ nhất.

Phân biệt với các ngày khác dành cho trẻ em

Ở Việt Nam, ngày 1/6 và ngày 11/6 lại rơi vào đầu kỳ nghỉ hè — thời điểm hợp lý để gia đình và địa phương lên kế hoạch cho trẻ chơi suốt mùa hè.

Trò dân gian và ngày 11/6

Trò dân gian hợp với tinh thần Ngày Quốc tế Vui chơi ở nhiều điểm:

• Không cần tiền: phần lớn chỉ cần sân, dây, khăn, phấn, vài viên sỏi.
• Do trẻ điều khiển: trẻ tự gọi nhau, chia phe, đặt luật — đúng định nghĩa "chơi do trẻ khởi xướng" trong Bình luận chung số 17.
• Nối thế hệ: ông bà dạy được, cha mẹ nhớ lại được.
• Mở ra thế giới: hầu như trò Việt nào cũng có "anh em" ở nước khác — rồng rắn lên mây với trò diều hâu bắt gà con, nhảy lò cò với hopscotch, đánh chuyền với gonggi.

Gợi ý hoạt động cho ngày 11/6

Ở gia đình

1. Tắt màn hình một buổi chiều, cả nhà ra sân hoặc công viên chơi một trò ông bà biết.
2. Mỗi người kể một trò hồi nhỏ của mình, rồi chơi thử.
3. Lập "lịch chơi mùa hè" cùng con: mỗi tuần một trò mới.

Ở trường học

1. Kéo dài giờ ra chơi trong ngày ấy, để học sinh tự chọn trò.
2. Mời ông bà học sinh đến dạy một trò dân gian của quê mình.
3. Làm góc "trò các nước": mỗi lớp tìm hiểu một trò của một nước và giới thiệu cho cả trường.

Ở khu phố, chung cư

1. Dọn một khoảng sân, tạm không để xe trong vài giờ, vẽ ô lò cò bằng phấn.
2. Tổ chức buổi chơi chung cho trẻ nhiều tuổi, người lớn chỉ trông an toàn.
3. Bàn với ban quản lý, tổ dân phố về một góc chơi lâu dài cho trẻ.

Đừng biến ngày chơi thành ngày "học qua chơi"

Một cái bẫy dễ gặp: người lớn biến Ngày Quốc tế Vui chơi thành một buổi học có kịch bản, có chấm thi, có bài thu hoạch. Như vậy là mất điều cốt lõi. Ngày này nhắc rằng chơi có giá trị tự thân, không cần biện minh bằng thành tích. Người lớn chuẩn bị chỗ, đồ dùng, an toàn — rồi để trẻ chơi. Không cần giải thưởng, không cần xếp hạng ai chơi giỏi nhất.

Góc nhìn hôm nay: một ngày để bắt đầu, không phải để kết thúc

Một ngày mỗi năm không đủ thay đổi tuổi thơ. Giá trị của ngày 11/6 nằm ở chỗ nó là cái cớ để bắt đầu những thói quen dài hơn: một góc sân giữ lại cho trẻ, một buổi chiều không lịch mỗi tuần, một trò dân gian được truyền lại. Nếu sau ngày ấy, trẻ trong xóm biết thêm một trò và có chỗ để chơi tiếp, ngày ấy đã làm được việc của nó.

Muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc thông tin về Ngày Quốc tế Vui chơi trên trang của Liên Hợp Quốc và UNICEF, đọc Điều 31 Công ước Quyền trẻ em và Điều 17 Luật Trẻ em 2016.