Về quê dịp hè là cơ hội để trẻ thành phố có bạn chơi khác hẳn bạn ở lớp và học những trò dân gian còn sống ở làng. Muốn con hoà vào được, bố mẹ nên chuẩn bị trước vài điều: cho con biết quê có gì, nhờ một người dẫn đường là anh chị em họ hay con hàng xóm, để con chậm rãi làm quen thay vì "giao" con cho nhóm bạn lạ ngay ngày đầu. Đồng thời phải dặn kỹ ranh giới an toàn ở nơi có ao hồ, kênh mương, đường làng có xe.
Làng hôm nay không còn như làng trong ký ức bố mẹ
Trước khi về, bố mẹ nên điều chỉnh kỳ vọng. Làng quê Việt Nam mấy chục năm qua đổi khác nhiều: đường bê tông thay đường đất, nhà tầng mọc lên, ruộng có nơi thành khu công nghiệp, trẻ con trong làng cũng học thêm, cũng có điện thoại. Nhóm trẻ chơi ngoài ngõ từ trưa đến tối như hồi bố mẹ còn nhỏ có thể không còn, hoặc chỉ còn vào dịp hè.
Nhưng làng vẫn có những thứ thành phố khó có: sân rộng, cây to, khoảng trời mở, họ hàng gần nhau, và người lớn biết mặt từng đứa trẻ trong xóm. Đó là nền đất tốt cho trẻ chơi tự do hơn — miễn là bố mẹ biết dẫn con vào.
Chuẩn bị cho con trước khi về
- Kể về quê: nhà ông bà có gì, gần nhà có ai trạc tuổi con, ngoài sân có cây gì, con vật gì. Trẻ đỡ bỡ ngỡ khi đã hình dung trước.
- Xem ảnh họ hàng: nhận mặt anh chị em họ, tên gọi trong nhà. Ở quê, cách xưng hô theo vai vế (bác, chú, cô, dì; anh, chị theo vai chứ không theo tuổi) có thể làm trẻ phố lúng túng. Giải thích trước một chút.
- Dạy vài câu đồng dao mà trẻ quê hay đọc khi chơi: một câu chọn người làm "cái", một câu hát vòng tròn. Biết sẵn câu hát giúp con hoà vào cuộc chơi nhanh hơn.
- Chuẩn bị đồ phù hợp: dép quai hậu, quần áo cũ được phép bẩn, mũ rộng vành. Trẻ phố mặc đồ đẹp thường bị dặn "đừng làm bẩn", thế là đứng ngoài cuộc chơi.
Người dẫn đường: chìa khoá để vào nhóm
Trẻ làng thường có nhóm chơi riêng, đã quen luật, quen chỗ. Một đứa trẻ lạ từ phố về rất khó tự xin vào. Cách hiệu quả nhất là nhờ một người dẫn đường:
- Anh chị em họ cùng trang lứa: họ đưa con ra chỗ bạn bè, giới thiệu "em tớ ở Hà Nội về", và giải thích luật khi cần.
- Con nhà hàng xóm thân của ông bà: nhờ ông bà nói một câu với nhà bên là thường có ngay bạn đến rủ.
- Anh chị lớn trong xóm: ở nhiều làng vẫn có đứa lớn "cầm trịch" nhóm. Được anh chị ấy nhận vào thì các bạn nhỏ khác cũng theo.
Bố mẹ có thể giúp bằng một việc nhỏ: mang về vài thứ để chia, như một túi bi, một quả bóng, phấn màu. Không phải để "mua" bạn, mà để con có cái cớ mời chơi chung.
Những điều trẻ phố dễ vấp
| Điều con gặp | Vì sao | Bố mẹ nói gì với con |
|---|---|---|
| Luật khác cách con biết | Mỗi vùng một dị bản | "Ở đây chơi kiểu này, mình học thêm một kiểu mới" |
| Bạn nói giọng khác, từ lạ | Tiếng địa phương | "Con hỏi lại bạn từ đó nghĩa là gì, bạn sẽ thích lắm" |
| Bạn chơi mạnh tay hơn | Trẻ quen chạy nhảy ngoài trời, va chạm nhiều | "Nếu đau thì nói rõ với bạn, hoặc nghỉ một lúc" |
| Bị trêu "dân thành phố" | Trẻ thử phản ứng của bạn mới | "Cười trừ được thì cười, nếu bị trêu mãi thì kể bố mẹ" |
| Không biết trèo, lội, bắt cá | Ít cơ hội ở phố | "Không biết thì đứng xem, nhờ bạn chỉ. Ai cũng phải học" |
Điều quan trọng là không để con mang tâm thế "mình hơn" hay "mình kém". Trẻ quê biết nhiều thứ trẻ phố không biết, và ngược lại. Một buổi chiều đổi cho nhau một trò là một buổi chiều có lời cho cả hai bên.
Những trò ở làng đáng để con thử
Tuỳ vùng, mùa hè ở quê có thể có: thả diều trên bờ đê hay cánh đồng sau gặt, đánh chuyền dưới hiên, nhảy dây chun, rồng rắn lên mây ngoài sân, đánh khăng trên bãi đất trống, chơi ô ăn quan kẻ trên nền đất. Không cần con học hết. Chỉ cần một, hai trò con thật sự chơi cùng bạn là đủ để mùa hè có kỷ niệm.
Cũng nên để con mang một trò của phố về làng: một lối nhảy dây chun con học ở trường, một câu đếm chọn người, một trò "đứng im" kiểu Nhật con xem được. Trẻ quê thường tò mò với cái mới từ thành phố, và đổi trò cho nhau là cách nhanh nhất để hai bên thành bạn. Đó cũng là cách trò dân gian vẫn đi lại giữa các vùng từ xưa: theo chân những đứa trẻ về quê, lên phố, chuyển nhà.
Khi con kể lại, hãy hỏi về bạn nhiều hơn về luật: "Ai dạy con trò đó? Bạn ấy tên gì? Bạn ấy giỏi cái gì?" Như vậy con nhớ trò cùng với người, và trò sống lâu hơn trong ký ức.
An toàn ở quê: dặn trước, dặn kỹ
Ở quê, nguy hiểm khác thành phố. Không cần làm con sợ, nhưng cần vạch ranh giới rõ ngay từ ngày đầu:
- Nước: ao, hồ, kênh mương, sông, giếng, bể chứa nước. Trẻ chưa biết bơi tuyệt đối không ra gần nước khi không có người lớn đi cùng. Đuối nước là tai nạn nghiêm trọng thường gặp ở trẻ em vùng nông thôn vào mùa hè.
- Đường làng: đường bê tông hẹp nhưng xe máy, xe tải chở vật liệu chạy nhanh. Dặn con không chơi giữa đường, không chạy băng qua.
- Con vật: chó nhà người khác, trâu bò, ong. Dặn con không trêu, không vào nhà lạ.
- Nắng: buổi trưa hè nắng gắt. Hẹn giờ chơi buổi sáng sớm và chiều muộn, mang nước uống.
- Giờ về: thống nhất "tín hiệu về nhà" — giờ cố định hoặc tiếng gọi của ông bà. Con đi đâu phải nói với người lớn.
Nên nói chuyện với ông bà và họ hàng về ranh giới này, vì nhiều khi người lớn ở quê quen thả trẻ tự do, còn trẻ phố chưa quen nguy hiểm vùng quê.
Góc nhìn hôm nay: giữ bạn sau mùa hè
Hết hè, con về phố, tình bạn dễ đứt. Có thể giữ lại bằng vài cách: chụp ảnh nhóm bạn, cho con gửi thư tay hoặc tin nhắn qua điện thoại của bố mẹ, hẹn hè năm sau. Có trẻ giữ được bạn quê nhiều năm, mỗi mùa hè về lại chơi tiếp như chưa hề xa.
Cũng có thể mời bạn quê lên phố chơi vài ngày khi có dịp — đổi vai cho nhau, để bạn được làm "người lạ" ở chỗ mình. Cả hai đứa sẽ hiểu thêm rằng mỗi nơi có một cách chơi, một cách sống, và không nơi nào hơn nơi nào.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để trẻ thành phố hoà nhập với trẻ ở quê?
Nhờ anh chị em họ hoặc con hàng xóm thân dẫn con vào nhóm, chuẩn bị trước vài câu đồng dao và quần áo được phép bẩn, để con làm quen chậm rãi. Bố mẹ không nên ép con chơi ngay ngày đầu.
Trẻ về quê dịp hè cần dặn những gì về an toàn?
Quan trọng nhất là không ra gần ao hồ, kênh mương, sông khi không có người lớn; không chơi giữa đường làng; không trêu chó, trâu bò; tránh nắng trưa và luôn báo người lớn khi đi đâu. Nên thống nhất giờ về nhà rõ ràng.
Con bị trẻ quê trêu là "dân thành phố" thì sao?
Phần lớn đó là cách trẻ thử phản ứng của bạn mới và sẽ qua sau vài buổi. Dạy con cười trừ hoặc đáp vui, nếu bị trêu kéo dài hoặc bị gạt ra khỏi nhóm thì kể với bố mẹ để người lớn giúp.
Ở quê hiện nay trẻ còn chơi trò dân gian không?
Còn, nhưng ít hơn trước và thường tập trung vào dịp hè. Tuỳ vùng, trẻ vẫn thả diều, nhảy dây chun, đánh chuyền, rồng rắn lên mây, chơi ô ăn quan. Mức độ còn giữ khác nhau nhiều giữa các làng.
