Con một ở thành phố: tìm bạn chơi cho con ngoài giờ học

Con một ở thành phố thường không thiếu đồ chơi mà thiếu bạn chơi cùng lúc, cùng chỗ. Cách tìm bạn cho con ngoài giờ học là tạo ra những cuộc gặp lặp lại: cùng một sân, cùng một khung giờ, với vài gia đình quen. Trò dân gian rất hợp để làm "cái cớ" vì cần nhiều người, ít đồ, và trẻ khác tuổi vẫn chơi chung được. Bố mẹ lo phần gặp gỡ ban đầu, rồi lùi lại cho trẻ tự chơi.

Vì sao con một ở phố khó có bạn chơi

Ở làng quê xưa, bạn chơi tự có: anh chị em ruột, anh em họ, con nhà hàng xóm đều ở trong tầm tiếng gọi. Trẻ không cần hẹn, chỉ cần ra ngõ là có người. Ở thành phố hôm nay, nhiều điều đã khác:

• Ít anh chị em: nhiều gia đình đô thị chỉ có một, hai con, thường cách tuổi nhau, nên trong nhà ít khi đủ người cho trò tập thể.
• Lịch học kín: học thêm, năng khiếu, ngoại ngữ khiến giờ rảnh của các bạn cùng khu lệch nhau.
• Không gian bị cắt nhỏ: căn hộ đóng cửa, ngõ có xe máy, sân chung cư có khi bị giữ xe chiếm. Trẻ không ra được chỗ "tình cờ gặp nhau".
• Bố mẹ e ngại: lo an toàn, lo con chơi với bạn lạ, nên giữ con trong nhà hoặc chỉ cho chơi ở chỗ có người trông.

Kết quả là trẻ có thể có bạn ở lớp nhưng ít có "bạn xóm" — những đứa trẻ chơi cùng nhau không theo lịch, không có người lớn tổ chức. Nhà tâm lý học Peter Gray, trong cuốn Free to Learn (2013), cho rằng chính kiểu chơi tự do theo nhóm trộn tuổi này đã giảm mạnh ở nhiều nước và trẻ mất đi cơ hội học cách tự giải quyết với nhau. Không cần đồng ý với mọi lập luận của ông, nhiều phụ huynh vẫn nhận ra điều ấy ở chính nhà mình.

Bắt đầu từ chỗ gần nhất: sân chung, ngõ, tầng nhà

Bạn chơi dễ duy trì nhất là bạn ở gần — đi bộ năm phút là tới. Vài bước khởi động:

1. Chọn một khung giờ cố định, ví dụ chiều thứ Bảy sau năm giờ, hoặc sau bữa tối ngày thường khi trời mát. Ra sân đúng giờ ấy nhiều tuần liền. Gia đình khác sẽ nhận ra và tìm đến.
2. Mang theo thứ mời gọi: một sợi dây chun dài, phấn vẽ ô lò cò, vài viên sỏi đánh chuyền. Đồ chơi chung kéo trẻ lạ lại gần nhanh hơn đồ chơi riêng.
3. Bắt chuyện với bố mẹ trước: trẻ nhỏ thường nhìn bố mẹ để biết có được chơi với ai không. Một câu chào giữa người lớn mở đường cho hai đứa trẻ.
4. Lập nhóm nhắn tin nhỏ của vài gia đình cùng tòa, cùng ngõ: "Chiều nay nhà mình ra sân lúc năm giờ". Đó là phiên bản hôm nay của tiếng gọi ngoài ngõ.

Trò dân gian là cái cớ tốt

Khác đồ chơi điện tử hay đồ chơi đắt tiền, trò dân gian có mấy ưu điểm cho nhóm trẻ vừa quen:

• Cần nhiều người, nên trẻ có lý do để rủ thêm bạn.
• Luật tóm được trong vài câu, trẻ mới đến vẫn theo kịp.
• Trẻ khác tuổi chơi chung được: đứa lớn làm đầu rồng, đứa nhỏ làm đuôi; đứa lớn cầm dây, đứa nhỏ nhảy.
• Gần như không có đồ để tranh nhau.

Những trò như rồng rắn lên mây, bịt mắt bắt dê, mèo đuổi chuột, nhảy dây chun hay "một hai ba đứng im" đều chơi được trên một khoảng sân nhỏ.

Những nguồn bạn chơi khác

Bố mẹ lùi lại thế nào cho đúng lúc

Khi nhóm đã hình thành, việc khó nhất là bố mẹ không chen vào quá nhiều. Một vài nguyên tắc:

• Ngồi ở rìa, trong tầm mắt: đủ gần để thấy nguy hiểm thật (xe vào sân, trẻ trèo cao), đủ xa để không nghe hết từng câu cãi nhau.
• Đếm thầm đến mười trước khi can: phần lớn tranh cãi nhỏ trẻ tự giải quyết nếu người lớn không vội vào làm trọng tài.
• Can khi có đau thật hoặc bắt nạt lặp lại: đánh nhau, một đứa bị cả nhóm gạt ra nhiều lần, lời lẽ xúc phạm — lúc đó người lớn cần lên tiếng.
• Không biến buổi chơi thành lớp học: không bắt trẻ "chơi đúng luật", không chấm ai giỏi hơn.

Khi con ngại, khó vào nhóm

Không phải đứa trẻ nào cũng nhảy vào nhóm lạ ngay. Con một quen chơi với người lớn có khi thấy nhóm trẻ ồn ào, luật lộn xộn, dễ bị va chạm. Có thể giúp con bằng cách:

• Đến sớm, khi mới có một, hai bạn — dễ làm quen hơn khi nhóm đã đông.
• Cho con giữ một vai có ích: cầm dây, đếm, làm người hô "đứng im". Có việc làm giúp trẻ bớt lúng túng.
• Tập trước ở nhà câu xin vào chơi: "Cho tớ chơi với", "Tớ làm đuôi được không?"
• Chấp nhận buổi đầu con chỉ đứng xem. Xem cũng là một cách học luật — trẻ con ngày xưa vẫn học như thế.

Nếu trẻ thường xuyên bị nhóm từ chối, hoặc rất sợ hãi khi gặp bạn đồng lứa trong thời gian dài, nên trao đổi với cô giáo và hỏi ý kiến chuyên gia tâm lý trẻ em.

Đừng quên: con một vẫn có thể chơi rất vui với bố mẹ

Bạn đồng lứa quan trọng, nhưng bố mẹ chơi cùng cũng có giá trị riêng. Nhiều trò dân gian chơi được với hai, ba người: đánh chuyền, nhảy dây chun (buộc một đầu vào chân ghế), oẳn tù tì kiểu tiến bậc cầu thang, "đứng im" trong phòng khách. Điều quan trọng là bố mẹ chơi thật, không vừa chơi vừa nhìn điện thoại.

Khi con có bạn mới, mời bạn ấy về nhà chơi cũng là cách nhân đôi số bạn chơi trong tuần. Trẻ chơi ở nhà nhau thường thân nhanh hơn chỉ gặp ở sân.

Góc nhìn hôm nay: làm lại "xóm" giữa phố

Ở một số thành phố trên thế giới, người dân đã thử những cách làm lại "xóm" cho trẻ. Tổ chức Playing Out ở Bristol (Anh) hướng dẫn cư dân xin phép chặn xe ngắn hạn trên con phố của mình để trẻ ra chơi trên đường. Ở Việt Nam, nhiều khu tập thể, chung cư có nhóm cư dân tự tổ chức Trung thu, ngày hè cho trẻ. Những sáng kiến ấy cho thấy bạn chơi có thể được "trồng" lại nếu người lớn chịu bắt đầu.

Với con một ở phố, chỉ cần ba, bốn gia đình quen ra sân đều đặn là đủ thành một nhóm chơi. Từ nhóm ấy, những tiếng gọi rủ nhau ra chơi — dù qua tin nhắn của bố mẹ — sẽ dần quay lại.