"Mugunghwa kkochi pieotsseumnida" (무궁화 꽃이 피었습니다) nghĩa là "hoa mộc cận đã nở" — câu hô của trẻ Hàn trong cuộc chơi đứng im: người làm "sullae" quay mặt đi hô câu này rồi quay lại, ai còn cử động là bị bắt. Câu có đúng mười âm tiết, giống câu "Daruma-san ga koronda" của trẻ Nhật. Mugunghwa là cây Hibiscus syriacus, quốc hoa Hàn Quốc, người Việt gọi là hoa mộc cận hay dâm bụt Hàn, khác với cây dâm bụt quen thuộc ở Việt Nam (Hibiscus rosa-sinensis).
Cách chơi trong vài câu
Sullae (술래, người bắt) đứng ở một đầu, úp mặt vào tường hoặc gốc cây. Những người khác đứng ở vạch xuất phát. Sullae hô "Mu-gung-hwa kko-chi pi-eot-sseum-ni-da" rồi quay lại; trong lúc hô, mọi người tiến lên, khi sullae quay lại thì phải đứng im. Ai bị bắt gặp đang cử động sẽ đến nắm tay sullae, thành chuỗi người bị bắt. Người còn tự do tìm cách chạm vào chuỗi tay để giải cứu, rồi cả nhóm chạy về vạch; sullae hô dừng và được bước tới bắt một người làm sullae lượt sau.
Như mọi trò dân gian, các nhóm trẻ ở Hàn tự thêm luật: sullae được hô nhanh chậm tuỳ ý, có nhóm cho sullae quay lại bất chợt giữa câu, có nhóm cấm.
Hoa mộc cận: vì sao lại là câu hô
Mugunghwa viết bằng chữ Hán là 無窮花, nghĩa là "hoa không bao giờ tàn", vì cây ra hoa liên tục suốt mùa hè sang thu: hoa nở buổi sáng, tàn buổi tối, hôm sau lại có hoa mới. Người Hàn xem đó là biểu tượng của sự bền bỉ. Cây được trồng rộng rãi ở trường học, công viên, và được xem là quốc hoa của Hàn Quốc.
Chọn tên quốc hoa làm câu hô khiến cuộc chơi có thêm một lớp nghĩa: trẻ con lặp đi lặp lại tên loài hoa ấy hàng trăm lần mỗi mùa hè. Nhưng với bọn trẻ, điều quan trọng chỉ là câu hô đủ mười âm, có nhịp, hô nhanh chậm được.
Đừng nhầm với dâm bụt Việt
Ở Việt Nam, khi dịch "mugunghwa", nhiều người viết thành "hoa dâm bụt" — dễ gây hiểu lầm. Cây dâm bụt quen thuộc trồng làm hàng rào ở quê Việt là Hibiscus rosa-sinensis, hoa to, đỏ rực, lá bóng. Mugunghwa là Hibiscus syriacus, cây bụi rụng lá, hợp khí hậu ôn đới, hoa thường màu hồng tím, trắng hoặc tím nhạt, giữa có vệt đỏ sẫm. Tên tiếng Việt phổ biến là hoa mộc cận. Hai cây cùng chi nhưng khác loài.
Mugunghwa và Daruma: ai trước ai sau
Khung luật của trò Hàn và trò Nhật gần như trùng khớp: người bắt quay mặt đi, câu hô mười âm tiết, chuỗi tù binh nắm tay, giải cứu bằng cách cắt tay, chạy về vạch. Nhiều người Hàn cho rằng trò này du nhập từ Nhật trong nửa đầu thế kỷ 20, và câu hô Nhật được thay bằng một câu thuần Hàn về quốc hoa. Có giai thoại gắn câu hô với một nhân vật hoạt động giáo dục thời đó, nhưng không có tài liệu chắc chắn chứng minh.
Cách nói an toàn nhất: hai trò rất gần nhau, khả năng có lan truyền giữa Nhật và Hàn là cao, nhưng chi tiết đường đi và thời điểm chưa được ghi chép rõ. Trẻ em Hàn hôm nay chơi Mugunghwa như trò hoàn toàn của mình, và điều đó cũng đúng: một trò dân gian thuộc về những người đang chơi nó.
Đặt cạnh các trò đứng im khác
| Trò | Câu hô | Số âm tiết | Người bắt gọi là |
|---|---|---|---|
| Mugunghwa (Hàn Quốc) | Mugunghwa kkochi pieotsseumnida | 10 | Sullae |
| Daruma-san ga koronda (Nhật Bản) | Daruma-san ga koronda | 10 | Oni |
| 1, 2, 3, Soleil (Pháp) | Un, deux, trois, soleil | 5 | Người đứng ở "tường" |
| Red Light, Green Light (Mỹ) | Green light / red light | Không cố định | Người làm đèn |
| Grandmother's Footsteps (Anh) | Không có câu hô | — | "Bà" |
Khi một trò sân trường đi khắp thế giới
Năm 2021, một loạt phim Hàn Quốc dùng cuộc chơi này làm cảnh mở đầu, với một con búp bê khổng lồ hô "Mugunghwa kkochi pieotsseumnida". Loạt phim nổi tiếng toàn cầu, và câu hô của trẻ Hàn bỗng được trẻ em, người lớn ở nhiều nước biết tới, kể cả ở Việt Nam.
Điều cần nói rõ với trẻ: loạt phim ấy dành cho người lớn, có nhiều cảnh bạo lực, và đã biến một cuộc chơi trẻ con thành bối cảnh cho chuyện sinh tử. Sau khi phim nổi, ở một số nước đã có giáo viên lo ngại khi thấy trẻ nhỏ bắt chước những cảnh "phạt" trong phim trên sân trường. Cách tốt nhất là cho trẻ chơi đúng cuộc chơi gốc — vui, chạy nhảy, cười đùa — và nói rõ rằng trong cuộc chơi thật, người bị bắt chỉ việc đổi vai.
Trẻ học được gì
Giống mọi trò đứng im, Mugunghwa rèn khả năng nghe nhịp và dừng đúng lúc. Trẻ phải nhận ra sullae sắp hô hết câu — vì câu dài mười âm, trẻ có thể đếm ngầm — và tính xem bước được mấy bước. Trẻ lớn biết sullae hay "ăn gian" bằng cách hô nhanh đoạn cuối, nên tự điều chỉnh bước ngắn lại. Đó là một bài tập ước lượng thời gian rất tự nhiên.
Phần giải cứu cũng có ý nghĩa: người tự do chấp nhận mạo hiểm để cứu bạn bị bắt. Trẻ học rằng chiến thắng của nhóm quan trọng hơn chỉ giữ an toàn cho mình.
Chọn sullae và một kho trò quen thuộc của trẻ Hàn
Trước mỗi ván, trẻ Hàn thường chọn sullae bằng gawi bawi bo (kéo, búa, bao), giống oẳn tù tì của trẻ Việt. Chữ sullae không chỉ dùng trong Mugunghwa: người đi tìm trong trò trốn tìm của trẻ Hàn cũng gọi là sullae. Vì vậy với trẻ Hàn, làm sullae là một vai rất quen, có khi vui, có khi bị trêu khi làm mãi không thoát.
Mugunghwa nằm trong một nhóm trò sân trường mà gần như mọi người Hàn lớn lên ở thế kỷ 20 đều biết, cùng với ddakji (đập giấy gấp), gonggi (năm viên đá), gomujul nori (nhảy dây chun) và jegichagi (đá cầu đồng xu). Ở Hàn Quốc, nhiều làng văn hoá dân gian và bảo tàng có khu để trẻ chơi lại những trò này dịp lễ, Tết.
Chơi an toàn
- Chọn tường hoặc gốc cây trong sân làm chỗ sullae đứng, không đứng sát lòng đường.
- Khoảng chạy về vạch không có bậc, rãnh, cột. Trẻ thường chạy rất nhanh và ngoảnh lại nhìn sau.
- Không mô phỏng các cảnh "phạt" từ phim ảnh. Người bị bắt chỉ đổi vai hoặc đứng chờ.
- Với trẻ nhỏ, cho phép đặt hai chân rồi mới đứng im để tránh ngã.
Góc nhìn hôm nay
Nếu ở gần có trồng cây mộc cận (một số công viên, vườn trường ở miền Bắc Việt Nam có), có thể dẫn trẻ ra xem hoa rồi chơi Mugunghwa ngay dưới gốc — trẻ sẽ nhớ cả tên hoa lẫn câu hô. Đặt cạnh cây dâm bụt hàng rào để trẻ tự so hai loài. Với người Việt sống ở Hàn Quốc, Mugunghwa là trò giúp con hoà vào nhóm bạn Hàn nhanh nhất, vì gần như đứa trẻ Hàn nào cũng biết.
Câu hỏi thường gặp
Mugunghwa kkochi pieotsseumnida nghĩa là gì?
Câu này nghĩa là "hoa mộc cận đã nở". Mugunghwa là quốc hoa Hàn Quốc, tên khoa học Hibiscus syriacus. Câu có mười âm tiết, trẻ Hàn dùng làm câu hô trong cuộc chơi đứng im.
Hoa mugunghwa có phải hoa dâm bụt không?
Không hẳn. Mugunghwa là Hibiscus syriacus, tiếng Việt thường gọi là hoa mộc cận. Cây dâm bụt quen thuộc ở Việt Nam là Hibiscus rosa-sinensis, cùng chi nhưng khác loài, hoa to và đỏ hơn.
Mugunghwa và Daruma-san ga koronda khác nhau thế nào?
Hai trò gần như cùng luật: người bắt quay mặt đi hô câu mười âm tiết, ai cử động khi bị nhìn thấy là bị bắt. Khác nhau chủ yếu ở câu hô và tên người bắt, sullae ở Hàn và oni ở Nhật. Nhiều người cho rằng có lan truyền giữa hai nước, nhưng chi tiết chưa được ghi chép rõ.
Trò hoa mộc cận trong phim Hàn năm 2021 là trò gì?
Đó là cuộc chơi đứng im của trẻ em Hàn Quốc, với câu hô Mugunghwa kkochi pieotsseumnida. Trong cuộc chơi thật, người bị bắt chỉ đổi vai hoặc đứng chờ được giải cứu. Phim dành cho người lớn nên không nên cho trẻ bắt chước các cảnh trong phim.
Sullae là gì?
Sullae là từ tiếng Hàn chỉ người làm nhiệm vụ bắt hoặc tìm trong các trò của trẻ em, như trốn tìm hay đứng im. Vai này tương đương với oni trong trò của trẻ Nhật. Người bị bắt thường sẽ làm sullae ở lượt sau.
