Kabaddi và kho kho là hai trò đuổi bắt đồng đội của trẻ em Nam Á đã trở thành môn thể thao có giải đấu chuyên nghiệp. Trong kabaddi, một người "đột kích" sang phần sân đối phương, vừa chạy vừa hô liên tục "kabaddi, kabaddi" trong một hơi thở, chạm vào ai rồi chạy về; đối phương tìm cách giữ lại. Trong kho kho, đội đuổi ngồi thành một hàng xen kẽ quay mặt về hai phía, người đuổi chạm lưng đồng đội đang ngồi và hô "kho" để đổi người. Kabaddi có mặt ở Đại hội Thể thao châu Á từ năm 1990, và là môn thể thao quốc gia của Bangladesh.
Kabaddi: một hơi thở và một cú chạm
Sân kabaddi chia đôi bằng một vạch giữa. Mỗi bên một đội. Lần lượt, mỗi đội cử một người đột kích (raider) sang sân bên kia. Người đột kích phải liên tục phát âm "kabaddi, kabaddi…" (gọi là cant) để chứng tỏ mình không lấy hơi. Nhiệm vụ: chạm vào một hay nhiều người phòng thủ rồi chạy về vạch giữa. Người phòng thủ thì phối hợp để ôm, giữ, chặn người đột kích cho đến khi anh ta hết hơi hoặc không về được.
Ở luật thi đấu hiện đại, mỗi đội có bảy người trên sân, lượt đột kích giới hạn thời gian (khoảng 30 giây), và việc phát âm liên tục được điều chỉnh theo luật từng giải. Nhưng tinh thần cũ vẫn còn: một người đối đầu với cả đội, chỉ bằng một hơi thở.
Ở làng quê Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Nepal, Sri Lanka, kabaddi có nhiều tên và nhiều dị bản: hu-tu-tu, chedugudu, hadudu, sadugudu… mỗi tên thường là chính câu người đột kích hô. Kabaddi vùng quê có khi không có sân kẻ, chỉ một vạch đất giữa hai nhóm trẻ.
Từ sân làng lên sân Đại hội
- 1990: kabaddi nam lần đầu có mặt ở Đại hội Thể thao châu Á (Bắc Kinh). Ấn Độ thống trị môn này suốt nhiều kỳ.
- 2010: kabaddi nữ được đưa vào Đại hội Thể thao châu Á (Quảng Châu).
- 2014: giải chuyên nghiệp Pro Kabaddi League ở Ấn Độ ra đời, phát sóng truyền hình rộng, biến kabaddi thành môn thể thao có lượng người xem rất lớn.
- 2018: Iran giành huy chương vàng cả nam lẫn nữ ở Đại hội Thể thao châu Á Jakarta, chấm dứt chuỗi thống trị của Ấn Độ.
Kabaddi còn được chơi ở Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Iran và nhiều nước khác qua các đội tuyển, chủ yếu ở cấp độ thi đấu. Nhưng với trẻ em Nam Á, kabaddi trước hết vẫn là trò sân trường, sân làng.
Truyền thuyết và lịch sử
Nhiều người Ấn Độ kể rằng kabaddi có từ thời sử thi Mahabharata, liên hệ với tích chàng Abhimanyu một mình xông vào thế trận vòng tròn của đối phương. Đó là cách người ta gửi một trò dân gian vào câu chuyện anh hùng, không phải bằng chứng lịch sử. Kabaddi chắc chắn là trò cổ, nhưng không có năm ra đời.
Kho kho: ngồi chắn và đổi người
Kho kho chơi trên một sân dài, hai đầu có hai cọc. Đội đuổi có tám người ngồi xổm trong một hàng ô dọc giữa sân, người này quay mặt sang trái thì người kế bên quay mặt sang phải, xen kẽ. Người thứ chín là người đuổi đang hoạt động. Đội chạy cử từng nhóm nhỏ vào sân, luồn lách quanh hàng người ngồi để tránh bị chạm.
Luật làm kho kho độc đáo: người đuổi không được đổi chiều chạy và không được cắt ngang qua hàng người ngồi. Muốn đổi hướng, anh ta phải chạy tới cọc ở đầu sân vòng lại, hoặc chạm lưng một đồng đội đang ngồi, hô "kho!" — người kia lập tức đứng dậy làm người đuổi mới, còn người cũ ngồi vào chỗ trống. Một đội phối hợp tốt có thể đổi người liên tục như chuyền tiếp sức, dồn người chạy vào góc.
Kho kho được chơi rộng rãi ở trường học Ấn Độ, có giải vô địch quốc gia, và được đưa vào chương trình Đại hội Thể thao Nam Á. Đầu năm 2025, giải kho kho thế giới đầu tiên được tổ chức ở New Delhi, đánh dấu nỗ lực đưa môn này ra quốc tế.
Hai trò đặt cạnh nhau
| Kabaddi | Kho kho | |
|---|---|---|
| Ý chính | Một người đột kích chạm đối phương rồi chạy về | Đội đuổi ngồi xen kẽ, đổi người bằng tiếng hô "kho" |
| Ràng buộc đặc biệt | Phải hô liên tục trong một hơi | Người đuổi không được đổi chiều, không cắt qua hàng |
| Số người trên sân (thi đấu) | 7 mỗi đội | 9 đội đuổi (8 ngồi, 1 chạy) |
| Tiếp xúc cơ thể | Nhiều: ôm, giữ, đẩy | Chỉ chạm |
| Anh em ở nơi khác | Ti chap (Thái Lan), các trò đột kích nín thở | Ít trò tương tự rõ ràng |
Có trò Việt nào giống không
Không có trò Việt phổ biến nào trùng hẳn với kabaddi hay kho kho. Điểm gần nhất của kabaddi là ý "sang đất đối phương rồi chạy về", có trong cướp cờ hay các trò giữ thành ở sân trường. Ở Thái Lan, trò ti chap — người tấn công phải phát âm liên tục không ngắt hơi — gần như là anh em của kabaddi. Còn kho kho, với luật ngồi xen kẽ và tiếng hô đổi người, là một sáng tạo khá riêng của Nam Á.
Chính sự khác biệt ấy làm hai trò thú vị với trẻ Việt: chúng cho thấy trẻ em có thể nghĩ ra những luật rất lạ mà vẫn công bằng và vui.
Trẻ học gì từ kabaddi và kho kho
Kabaddi dạy can đảm có tính toán: người đột kích phải đánh giá mình còn bao nhiêu hơi, khi nào nên chạm, khi nào nên lui. Phía phòng thủ học phối hợp: một người lao vào là hở, phải cùng nhau khép vòng. Việc hô liên tục còn là một bài tập kiểm soát hơi thở thú vị.
Kho kho dạy tư duy chiến thuật hiếm có ở trò đuổi bắt: người đuổi phải nghĩ trước một bước — chạm lưng ai để người mới đứng dậy đúng chỗ người chạy sắp tới. Người chạy học đọc hướng mặt của hàng người ngồi để biết đâu là chỗ an toàn. Đây là trò mà trẻ nhỏ con, nhanh trí có thể vượt trẻ to khoẻ.
Chơi an toàn với trẻ em
- Kabaddi cho trẻ nhỏ nên đổi luật: chỉ chạm, không ôm vật; phòng thủ "bắt" bằng cách chạm hai tay vào lưng người đột kích. Kabaddi thi đấu có va chạm mạnh, cần thảm và người hướng dẫn.
- Không thi nín thở. Cho phép người đột kích hô một câu ngắn hoặc đếm đến mười rồi phải về, thay cho nín thở thật. Trẻ có bệnh hen hoặc vấn đề hô hấp nên làm trọng tài hay người tính điểm.
- Kho kho: hàng người ngồi phải cách nhau đủ rộng để người chạy không vấp vào chân; người ngồi giữ tay sát người.
- Sân phẳng, mặt mềm (cỏ, đất nện, thảm), không có cột hay bậc gần vạch.
Góc nhìn hôm nay
Kho kho là trò lý tưởng cho giờ thể dục ở một lớp học đông: chỉ cần một hàng ô kẻ phấn và hai chiếc ghế làm cọc. Trẻ thường mất một hai lượt để hiểu luật ngồi xen kẽ, sau đó thì mê. Kabaddi phiên bản "chỉ chạm" là cách hay để kể cho trẻ về Ấn Độ, về một trò sân làng nay có giải chuyên nghiệp. Với trẻ lớn hơn, có thể xem một đoạn trận đấu kabaddi trên truyền hình rồi để trẻ tự nhận ra những chiến thuật mình đã dùng trong sân trường.
Câu hỏi thường gặp
Kabaddi là gì?
Kabaddi là trò đuổi bắt đồng đội của Nam Á. Một người đột kích sang sân đối phương, vừa chạy vừa hô liên tục kabaddi trong một hơi, chạm vào người phòng thủ rồi chạy về. Đội phòng thủ tìm cách giữ người đột kích lại cho đến khi anh ta không về được.
Kho kho chơi thế nào?
Đội đuổi có tám người ngồi trong một hàng, quay mặt xen kẽ hai phía, người thứ chín chạy đuổi. Người đuổi không được đổi chiều hay cắt qua hàng, muốn đổi người thì chạm lưng đồng đội đang ngồi và hô kho. Đội chạy phải né tránh không bị chạm.
Kabaddi có ở Đại hội Thể thao châu Á không?
Có. Kabaddi nam có mặt từ Đại hội năm 1990 ở Bắc Kinh, kabaddi nữ từ năm 2010 ở Quảng Châu. Ấn Độ thống trị nhiều kỳ, Iran giành cả hai huy chương vàng năm 2018 ở Jakarta.
Kabaddi là môn thể thao quốc gia của nước nào?
Kabaddi là môn thể thao quốc gia của Bangladesh, nơi trò này còn có tên hadudu. Ở Ấn Độ, kabaddi rất phổ biến và có giải chuyên nghiệp Pro Kabaddi League từ năm 2014. Trò cũng được chơi khắp Pakistan, Nepal, Sri Lanka.
Trẻ nhỏ chơi kabaddi có an toàn không?
Kabaddi thi đấu có va chạm mạnh nên trẻ nhỏ nên chơi phiên bản chỉ chạm, không ôm vật. Không nên thi nín thở thật, có thể thay bằng đếm đến mười rồi phải về. Sân nên phẳng và mềm, có người lớn theo dõi.