Bố mẹ đi làm xa vẫn chơi cùng con được qua cuộc gọi video, miễn là chọn trò hợp với màn hình: trò nghe – nói (đố, đồng dao, oẳn tù tì), trò quan sát (đứng im, bắt chước động tác), và trò có đồ vật hai đầu đều có (đánh chuyền bằng sỏi, giấu đồ). Cuộc gọi ngắn, đều đặn và có một người lớn ở bên con hỗ trợ thường hiệu quả hơn cuộc gọi dài mà con phải tự ngồi yên trước máy.
Vì sao cuộc gọi video hay nhạt
Nhiều bố mẹ làm ăn xa, đi công tác dài ngày, làm việc ở nước ngoài, hay sống cách con sau ly hôn đều quen cảnh: gọi về, hỏi "con ăn cơm chưa, hôm nay đi học thế nào", con trả lời "rồi", "bình thường" rồi bỏ đi chỗ khác. Không phải con không thương, mà vì với trẻ nhỏ, trò chuyện qua màn hình bằng câu hỏi – trả lời rất khó. Trẻ chưa quen kể chuyện theo yêu cầu, và màn hình không cho trẻ chạm, ôm, chạy cùng.
Cuộc chơi thay đổi điều đó. Thay vì hỏi han, bố mẹ rủ con làm một việc gì đó cùng nhau. Trẻ nhỏ thể hiện tình cảm bằng hành động nhiều hơn bằng lời.
Màn hình cho trẻ nhỏ: cuộc gọi khác xem video
Bố mẹ có thể lo con đã dùng màn hình nhiều, thêm cuộc gọi có hại không. Các khuyến nghị về thời gian màn hình cho trẻ nhỏ, như của Tổ chức Y tế Thế giới (2019) và Viện Nhi khoa Hoa Kỳ, chủ yếu nhắm vào việc ngồi xem thụ động. Viện Nhi khoa Hoa Kỳ trong khuyến nghị năm 2016 coi trò chuyện video với người thân là trường hợp đáng được tách riêng, vì đó là tương tác hai chiều với người trẻ yêu thương. Dù vậy, vẫn nên giữ cuộc gọi vừa phải, có người lớn ngồi cạnh trẻ nhỏ. Nếu có băn khoăn riêng về mắt, giấc ngủ hay sự phát triển của con, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Những trò hợp với cuộc gọi video
| Nhóm trò | Ví dụ | Tuổi gợi ý | Cần chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| Nghe – nói | Đọc đồng dao nối câu, câu đố dân gian, "nói ngược" | 3 tuổi trở lên | Không cần |
| Ra dấu tay | Oẳn tù tì, tập tầm vông, đoán số ngón tay | 4 tuổi trở lên | Đặt máy để thấy rõ tay |
| Quan sát cơ thể | "Một hai ba đứng im", bắt chước động tác, "Simon nói" | 4 tuổi trở lên | Đặt máy xa để thấy cả người |
| Đồ vật hai đầu | Đánh chuyền bằng sỏi, xếp đồ theo mẫu, vẽ cùng nhau | 5 tuổi trở lên | Hai bên có đồ giống nhau |
| Giấu – tìm | Bố giấu đồ trong khung hình, con đoán ở đâu; con dẫn bố "đi tìm" trong nhà | 4 tuổi trở lên | Người lớn bên con hỗ trợ |
| Kể chuyện chung | Mỗi người kể một câu, nối thành chuyện | 5 tuổi trở lên | Không cần |
Oẳn tù tì và tập tầm vông qua màn hình
Oẳn tù tì rất hợp vì chỉ cần thấy tay. Cùng hô "oẳn tù tì, ra cái gì, ra cái này" rồi giơ tay sát máy. Độ trễ của mạng có khi làm một bên ra chậm — cả hai cười, chơi lại. Có thể thêm luật: ai thắng ba lần được đặt một câu hỏi bất kỳ, người kia phải trả lời thật.
Tập tầm vông qua video thì đổi một chút: người giấu nắm đồ vật trong một tay, giơ hai nắm tay lên trước máy, hát câu đồng dao rồi để người kia đoán "tay nào có". Trẻ rất thích làm người giấu.
"Một hai ba đứng im" trong phòng khách
Đặt điện thoại hay máy tính ở góc phòng, trẻ đứng ở đầu kia. Bố hoặc mẹ ở xa quay lưng (hoặc nhắm mắt), đếm "một, hai, ba" rồi quay lại hô "đứng im!". Trẻ tiến gần máy khi người đếm quay lưng, đứng như tượng khi bị nhìn. Ai nhúc nhích thì về vạch. Trẻ chạm được vào máy là thắng. Đây là phiên bản trong nhà của trò mà trẻ Nhật gọi là Daruma-san ga koronda và trẻ Anh gọi là Grandmother's Footsteps.
Đánh chuyền hai đầu
Với trẻ lớn hơn, mỗi bên chuẩn bị một bộ que hoặc sỏi và một quả nhỏ. Thay nhau chuyền theo các bậc, người kia đếm và làm trọng tài qua màn hình. Bố mẹ ở xa có thể "thi" với con thật sự — trẻ rất tự hào khi thắng bố ở trò này.
Cách tổ chức cuộc gọi cho trẻ dễ tham gia
- Gọi đều đặn, cùng giờ: ví dụ tối thứ Ba, thứ Năm và Chủ nhật lúc bảy giờ. Trẻ chờ đợi được, và người ở nhà chuẩn bị được.
- Ngắn mà trọn: với trẻ bốn, năm tuổi, mười lăm đến hai mươi phút chơi tập trung tốt hơn một giờ lan man.
- Có nghi thức mở và kết: một câu chào riêng của hai bố con, một trò mở đầu quen thuộc, một câu chúc ngủ ngon. Nghi thức giúp trẻ thấy an toàn.
- Người lớn ở nhà là "trợ lý": cầm máy, điều chỉnh góc, chuẩn bị đồ, nhắc luật. Không có người hỗ trợ, trẻ nhỏ rất khó tự chơi qua màn hình.
- Để con chọn trò: đưa ra hai, ba lựa chọn, con chọn một. Trẻ được làm chủ thì hào hứng hơn.
- Chấp nhận ngày con không muốn: có hôm con mệt, giận, mải chơi. Chào ngắn, hẹn lần sau, không trách.
Theo tuổi con
- Dưới ba tuổi: hát đồng dao, làm mặt hề, ú òa qua màn hình, chỉ vào đồ vật gọi tên. Người lớn bên cạnh bế con.
- Ba đến năm tuổi: oẳn tù tì, bắt chước động tác, "đứng im", giấu đồ trong khung hình.
- Sáu đến tám tuổi: đánh chuyền hai đầu, câu đố dân gian, kể chuyện nối, vẽ cùng nhau rồi giơ lên so.
- Chín tuổi trở lên: trẻ có thể chơi cờ với bố mẹ (bày bàn cờ thật ở hai đầu, đọc nước đi), đố vui kiến thức, cùng xem lại ảnh cũ và kể chuyện.
Những chuyện không nên làm
- Không dùng cuộc gọi để tra hỏi điểm số, lỗi lầm. Những chuyện đó để người lớn với nhau trao đổi riêng.
- Không hứa quà để đổi lấy việc con chịu nói chuyện. Trẻ sẽ gắn cuộc gọi với quà thay vì với bố mẹ.
- Không vừa gọi vừa làm việc khác. Trẻ nhận ra ngay khi bố mẹ nhìn đi chỗ khác.
- Không than mệt, buồn quá nhiều trước con. Trẻ dễ nghĩ mình phải lo cho bố mẹ. Chia sẻ vừa đủ, thật lòng, rồi quay về chơi.
Góc nhìn hôm nay: giữ một sợi dây chơi
Ngày xưa, người đi xa chỉ có thư tay gửi về, mấy tháng mới đến. Hôm nay, có thể chơi oẳn tù tì với con mỗi tối dù cách nhau nửa vòng trái đất. Đó là điều may mắn — miễn là dùng nó để chơi thật, chứ không chỉ để điểm danh.
Một gợi ý: ghi lại những trò hai bố con chơi qua video vào một cuốn sổ hay một tấm lịch ở nhà. Ngày bố mẹ về, chơi lại những trò ấy ngoài đời thật — lần này có thể chạy, ôm, cõng nhau. Cuộc chơi qua màn hình khi đó trở thành cây cầu, không phải thứ thay thế.
Câu hỏi thường gặp
Chơi gì với con qua video call?
Những trò hợp màn hình nhất là oẳn tù tì, tập tầm vông, "một hai ba đứng im", bắt chước động tác, đọc đồng dao nối câu, câu đố dân gian và giấu đồ trong khung hình. Trẻ lớn hơn có thể đánh chuyền hai đầu hoặc chơi cờ với bàn cờ thật ở mỗi bên.
Gọi video cho trẻ nhỏ có hại như xem màn hình không?
Các khuyến nghị thường tách cuộc gọi video với người thân khỏi việc xem thụ động, vì đây là tương tác hai chiều. Tuy vậy nên giữ thời lượng vừa phải và có người lớn ngồi cạnh trẻ nhỏ; có lo lắng riêng thì hỏi bác sĩ nhi.
Mỗi cuộc gọi với con nên kéo dài bao lâu?
Với trẻ bốn, năm tuổi, khoảng mười lăm đến hai mươi phút chơi tập trung thường hiệu quả hơn cuộc gọi dài. Quan trọng hơn thời lượng là sự đều đặn và có nghi thức mở đầu, kết thúc quen thuộc.
Con không muốn nói chuyện qua video thì sao?
Đừng trách hay ép. Thay câu hỏi bằng một trò ngắn con thích, để con chọn trò, và chấp nhận có ngày chỉ chào nhau rồi hẹn lần sau. Người lớn ở nhà có thể giúp chuẩn bị trước để con hào hứng hơn.
