Trẻ chơi ngoài ngõ an toàn khi ba điều được giữ: chỗ chơi tách khỏi đường xe chạy, trẻ biết luật "dừng ở mép" khi bóng hay bạn chạy ra đường, và người lái xe máy, ô tô đi chậm, nhìn kỹ khi vào ngõ hoặc lùi xe. Nguy hiểm lớn nhất không phải chiếc xe chạy nhanh giữa đường, mà là chiếc xe lùi ra khỏi nhà và chiếc xe máy bất ngờ rẽ vào ngõ hẹp đúng lúc trẻ đang chạy đuổi.
Ngõ, hẻm: sân chơi tự nhiên của trẻ thành phố
Ở Hà Nội, Sài Gòn và nhiều đô thị Việt Nam, lòng ngõ, lòng hẻm từ lâu đã là nơi trẻ con gặp nhau sau giờ học. Ngõ gần nhà, có hàng xóm trông chừng, có mái hiên tránh nắng. Nhảy dây, đá cầu, bắn bi, rồng rắn, đuổi bắt — rất nhiều thú chơi của trẻ phố lớn lên ở đây.
Nhưng ngõ hôm nay khác ngõ ba mươi năm trước: xe máy nhiều hơn, ô tô đã vào được nhiều ngõ, xe giao hàng ra vào liên tục. Ngõ vẫn là sân chơi, chỉ là sân chơi có xe đi qua. Giữ được nó cần cả trẻ, phụ huynh và người lái xe cùng hiểu một vài quy ước.
Những tình huống nguy hiểm hay gặp
| Tình huống | Vì sao nguy hiểm | Cách phòng |
|---|---|---|
| Ô tô lùi ra khỏi nhà, khỏi chỗ đỗ | Trẻ nhỏ thấp hơn đuôi xe, rơi vào điểm mù; người lái không thấy | Người lái đi vòng quanh xe trước khi lùi; trẻ được dạy tránh xa xe đang nổ máy |
| Xe máy rẽ vào ngõ | Rẽ từ đường lớn vào thường chưa kịp giảm tốc; góc ngõ bị che khuất | Không chơi ở đầu ngõ, góc cua; người lái giảm tốc, bấm còi nhẹ ở góc khuất |
| Trẻ chạy đuổi lao ra đường | Mắt dán vào bạn đang đuổi, không nhìn xe | Đặt ranh giới chơi xa mép đường; luật "không ai chạy qua vạch" |
| Bóng, cầu lăn ra đường | Trẻ phản xạ chạy theo bóng | Luật "bóng ra đường thì dừng ở mép, gọi người lớn" |
| Trẻ nấp sau xe đỗ | Người lái không biết có trẻ phía sau | Cấm nấp sau, dưới hay giữa các xe đỗ |
| Chơi lúc chạng vạng | Người lái khó nhìn thấy trẻ | Về nhà trước khi trời tối; mặc áo sáng màu |
Điểm mù quanh xe: điều trẻ cần được giải thích
Trẻ nhỏ thường nghĩ: "Con thấy cái xe thì người lái cũng thấy con." Điều này không đúng. Với ô tô, đặc biệt là xe gầm cao, có một vùng phía sau và ngay sát đầu xe mà người lái nhìn qua gương và kính không thấy được một đứa trẻ thấp. Xe tải, xe giao hàng còn có vùng khuất rộng hơn ở hai bên.
Một cách dạy trẻ dễ hiểu: cho trẻ ngồi ghế lái chiếc xe đang tắt máy, đỗ yên, rồi để một người lớn ngồi xổm phía sau xe. Trẻ sẽ thấy tận mắt mình không nhìn thấy người đó. Bài học ấy nhớ lâu hơn mọi lời nhắc.
Với xe máy, vấn đề không phải điểm mù mà là tốc độ và góc khuất. Ngõ nhỏ, nhiều khúc quanh, người lái và trẻ chỉ nhìn thấy nhau khi đã rất gần.
Bốn quy ước cho trẻ chơi ngoài ngõ
- Có vạch ranh giới: thống nhất từ đâu đến đâu là chỗ chơi — từ cửa nhà này đến gốc cây kia, không ra quá cột điện. Có thể vẽ phấn.
- Dừng ở mép: bóng, cầu, dép văng ra đường thì dừng ở mép, nhìn hai bên, gọi người lớn hoặc đợi xe qua hẳn.
- Nghe tiếng xe là dạt vào: ai thấy hay nghe xe trước thì hô to một từ thống nhất ("xe!"), cả nhóm dạt vào một bên, đứng yên đến khi xe qua.
- Không nấp quanh xe: không trốn sau xe đỗ, không chui gầm xe, không ngồi trên yên xe máy của người khác.
Quy ước số 3 rất giống các lối chơi "đứng im" mà trẻ đã quen: nghe hiệu lệnh là đứng sững. Biến nó thành một phần cuộc chơi giúp trẻ phản xạ tự nhiên hơn.
Chọn lối chơi và giờ chơi cho ngõ có xe
- Lối chơi tại chỗ (nhảy dây, nhảy ô, bắn bi, ô ăn quan, chơi chuyền) hợp với ngõ hơn lối chạy đuổi khắp nơi.
- Lối chạy đuổi nên chọn ngõ cụt, sân chung, hoặc đoạn ngõ rộng ít xe, có người lớn ở gần.
- Giờ ít xe: mỗi ngõ một nhịp. Giờ đi làm, tan tầm, giờ giao hàng cao điểm nên tránh.
- Không chơi trên lòng đường có xe chạy: lòng đường dành cho xe cộ; biến nó thành chỗ chơi vừa nguy hiểm vừa có thể vi phạm quy định giao thông.
Người lái xe: phần trách nhiệm ít được nói tới
Phần lớn lời khuyên an toàn hướng vào trẻ và phụ huynh, nhưng người lái xe trong ngõ có vai trò lớn không kém:
- Vào ngõ có trẻ chơi thì đi chậm như người đi bộ.
- Trước khi lùi xe ra khỏi nhà, đi một vòng quanh xe, nhất là khi biết hàng xóm có con nhỏ.
- Dùng camera lùi, cảm biến nếu có, nhưng không chỉ dựa vào chúng.
- Không phóng nhanh qua ngõ để "tránh đám trẻ".
- Ở góc khuất, giảm tốc và có thể bấm còi nhẹ báo hiệu.
Một tổ dân phố hoàn toàn có thể thống nhất cắm biển nhắc đi chậm ở ngõ có trẻ, hoặc bàn với các hộ để dành một khung giờ buổi chiều hạn chế xe ra vào một đoạn ngõ cụt cho trẻ chơi. Ở nước ngoài, phong trào "phố chơi" — tạm chặn xe một đoạn phố vài giờ để trẻ ra chơi, khởi đầu đáng chú ý ở Bristol, nước Anh — là một phiên bản có tổ chức của ý tưởng ấy.
Trẻ mấy tuổi thì chơi ngoài ngõ một mình được?
Không có một con số đúng cho mọi trẻ, mọi ngõ. Câu trả lời phụ thuộc vào ngõ (cụt hay thông, nhiều hay ít xe), vào nhóm bạn (có anh chị lớn không) và vào chính đứa trẻ (đã thuộc các quy ước chưa, có bốc đồng chạy theo bóng không).
Một cách làm từng bước mà nhiều gia đình áp dụng:
- Trẻ nhỏ: người lớn ngồi ở cửa, nhìn được toàn bộ chỗ chơi.
- Khi trẻ đã nhắc lại được các quy ước và làm đúng nhiều lần: người lớn ở trong nhà, cửa mở, thỉnh thoảng ra nhìn.
- Khi trẻ lớn hơn, đã tự xử lý được tình huống bóng ra đường, xe vào ngõ: chơi với nhóm bạn, hẹn giờ về.
Mục tiêu không phải là trông trẻ mãi mãi, mà là dạy trẻ đủ để dần tự lo được.
Góc nhìn hôm nay: giữ ngõ là chỗ chơi
Ngõ là một trong số ít không gian ở thành phố mà trẻ có thể tự ra chơi, tự gặp bạn mà không cần người lớn chở đi. Mất ngõ là mất cả một phần tuổi thơ phố thị. Giữ được nó an toàn là việc của cả khu phố:
- Phụ huynh: dạy trẻ bốn quy ước, chọn giờ, chọn lối chơi.
- Hàng xóm: để mắt giúp, nhắc khi thấy trẻ chơi chỗ nguy hiểm.
- Người lái xe: đi chậm, nhìn kỹ, đi vòng xe trước khi lùi.
- Tổ dân phố: cân nhắc biển nhắc, khung giờ hạn chế xe ở ngõ cụt.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ chơi ngoài ngõ nguy hiểm nhất là lúc nào?
Lúc ô tô lùi ra khỏi nhà hoặc chỗ đỗ, lúc xe máy rẽ vào ngõ ở góc khuất, và lúc trẻ mải chạy theo bóng hay theo bạn mà lao ra đường. Chạng vạng cũng nguy hiểm vì người lái khó nhìn thấy trẻ.
Điểm mù sau ô tô là gì?
Đó là vùng phía sau và quanh xe mà người lái không nhìn thấy qua gương hay kính, đủ để che khuất một đứa trẻ thấp. Vì vậy người lái nên đi vòng quanh xe trước khi lùi, và trẻ cần tránh xa xe đang nổ máy.
Bóng lăn ra đường thì dạy trẻ làm gì?
Dạy trẻ dừng ở mép đường, không chạy theo bóng, nhìn hai bên và gọi người lớn hoặc đợi xe qua hẳn. Tập quy ước này nhiều lần khi chơi để thành phản xạ.
Trẻ mấy tuổi được chơi ngoài ngõ một mình?
Không có tuổi cố định. Nên làm từng bước: người lớn ngồi trông, rồi trông từ trong nhà, rồi cho trẻ chơi với nhóm bạn khi trẻ đã làm đúng các quy ước an toàn nhiều lần và ngõ ít xe.
Có được chơi dưới lòng đường không?
Lòng đường dành cho xe cộ; chơi ở nơi có xe chạy vừa nguy hiểm vừa có thể vi phạm quy định giao thông. Nên chọn ngõ cụt, sân chung, hoặc những đoạn phố được tổ dân phố tạm dành cho trẻ chơi.
