Giờ chơi ngoài trời cho trẻ nên đổi theo mùa: mùa hè chọn sáng sớm và chiều muộn, tránh khoảng giữa ngày khi nắng gắt nhất; mùa gió bấc chọn lúc trời hửng, mặc nhiều lớp mỏng và giữ khô; ngày mưa phùn vẫn chơi được nếu áo ấm, sân không trơn; khi có sấm sét thì vào nhà ngay. Ở Hà Nội và các đô thị lớn, ngày ô nhiễm không khí cao nên giảm lối chạy nhảy mạnh ngoài trời.
Vì sao giờ chơi quan trọng không kém chỗ chơi
Trẻ làng quê xưa chơi theo nhịp trời: trưa hè trốn ngủ ra gốc đa, chiều mát ra bãi cỏ, đêm trăng ra sân đình. Người lớn không cần ai dạy cũng biết giữa trưa tháng Sáu không nên phơi đầu trần ngoài nắng. Trẻ thành phố hôm nay thì ngược lại: giờ chơi thường do lịch học, lịch đón quyết định, nên hay rơi vào đúng lúc nắng gắt hay chập tối.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ từ 5 đến 17 tuổi vận động trung bình tới mạnh ít nhất 60 phút mỗi ngày, tính trung bình trong tuần. Chơi ngoài trời là cách tự nhiên nhất để đạt mức này. Vấn đề không phải là có cho trẻ ra ngoài hay không, mà là ra lúc nào, mặc gì, mang theo gì.
Bảng gợi ý theo mùa
| Thời tiết | Giờ nên chơi | Nên mang, mặc | Lối chơi hợp |
|---|---|---|---|
| Nắng nóng mùa hè | Sáng sớm, chiều muộn; tránh khoảng giữa ngày | Mũ rộng vành, áo sáng màu thoáng, nước uống | Chơi dưới bóng cây, lối chơi tại chỗ vào lúc nóng |
| Gió mùa đông bắc (gió bấc) | Lúc trời hửng nắng, buổi trưa và đầu chiều | Nhiều lớp áo mỏng, mũ, tất; áo khoác cởi ra được khi nóng người | Chạy đuổi giúp ấm người; tránh ngồi lâu nơi gió lùa |
| Mưa phùn, nồm ẩm | Bất kỳ lúc nào nếu sân không trơn | Áo khoác chống ẩm, giày đế bám | Tránh chạy nhanh trên gạch, bê tông ướt |
| Mưa rào, giông | Đợi mưa tạnh, hết sấm sét | Quần áo khô để thay | Chơi trong nhà, dưới mái hiên kín |
| Mùa khô nắng gió (miền Nam) | Sáng sớm, chiều tối | Nước uống, mũ | Chơi ở chỗ có bóng râm |
| Ngày ô nhiễm không khí cao | Giảm thời gian chạy nhảy mạnh ngoài trời | Theo dõi chỉ số chất lượng không khí | Chơi nhẹ, chơi trong nhà thoáng |
Mùa hè: nắng gắt và nhiệt độ cao
Nắng giữa ngày mang hai nguy cơ khác nhau: tia cực tím gây cháy nắng, và nhiệt độ cao làm cơ thể quá nóng. Trẻ nhỏ mải chơi thường không tự nhận ra mình đang khát hay đang quá nóng.
Quy tắc cái bóng
Một mẹo dễ dạy trẻ: nhìn cái bóng của mình. Nếu bóng ngắn hơn chiều cao của mình, mặt trời đang ở cao và tia cực tím mạnh — nên vào chỗ râm. Bóng dài hơn người, thường là sáng sớm hay chiều muộn, thì nắng đã dịu hơn. Ở Việt Nam, khoảng giữa ngày quanh năm thường là lúc nắng mạnh nhất.
Những việc nên làm
- Chọn chỗ chơi có bóng cây, mái che; trải lối chơi theo bóng râm di chuyển.
- Cho trẻ uống nước trước, trong và sau khi chơi, không đợi đến khát.
- Nghỉ giữa các lượt chạy, nhất là với lối chạy đuổi liên tục.
- Mặc áo thoáng, sáng màu, đội mũ rộng vành.
- Kiểm tra mặt sân: nhựa đường, cầu trượt kim loại, thảm cao su giữa trưa có thể nóng đến mức bỏng da.
Dấu hiệu cần dừng chơi
Trẻ mặt đỏ bừng, mệt lả, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, ngừng ra mồ hôi hay lơ mơ là dấu hiệu cơ thể quá nóng. Cần đưa trẻ vào chỗ mát, cho uống nước nếu trẻ tỉnh táo, và đưa đi khám khi triệu chứng không đỡ hoặc nặng lên. Khi lo lắng, hãy hỏi bác sĩ nhi; hướng dẫn sơ cứu chi tiết có ở các wiki chuyên về sơ cứu trong hệ.
Mùa đông miền Bắc: gió bấc và rét
Ở Bắc Bộ, những đợt gió mùa đông bắc — dân gian gọi là gió bấc — làm nhiệt độ giảm nhanh, trời hanh khô hoặc âm u. Nhiều phụ huynh giữ con trong nhà suốt mùa rét. Nhưng chơi ngoài trời mùa đông vẫn có ích nếu mặc đúng cách.
- Nhiều lớp mỏng thay một áo dày: trẻ chạy nóng người thì cởi bớt một lớp, nghỉ thì mặc lại. Một chiếc áo bông dày khiến trẻ đổ mồ hôi rồi bị lạnh khi dừng.
- Giữ khô: áo ướt mồ hôi trong gió lạnh là điều cần tránh. Mang theo áo khô để thay.
- Đầu, tay, chân: mũ len, tất, có khi găng tay mỏng.
- Chọn lúc trời hửng: trưa và đầu chiều thường ấm nhất.
- Chạy đuổi giúp ấm người: lối chơi vận động làm trẻ ấm lên nhanh, tốt hơn đứng yên một chỗ.
Những ngày rét đậm, rét hại, trẻ nhỏ và trẻ có bệnh nền nên chơi trong nhà. Ý kiến của bác sĩ là cần thiết với trẻ hen suyễn, bệnh tim hay dễ viêm đường hô hấp.
Mưa phùn, nồm ẩm và mưa giông
Cuối đông, đầu xuân ở Bắc Bộ hay có mưa phùn và nồm ẩm: sàn nhà đọng nước, sân gạch trơn, cầu thang ẩm. Đây không phải lý do để cấm hẳn ra ngoài, nhưng là lý do để đổi lối chơi: bỏ chạy đuổi trên nền gạch, chọn lối chơi tại chỗ dưới mái hiên, đi giày đế bám.
Mưa giông thì khác hẳn. Khi nghe tiếng sấm hoặc thấy chớp, nên đưa trẻ vào nhà ngay, vì sét có thể đánh từ khá xa trung tâm cơn giông. Không trú dưới cây cao đứng một mình giữa bãi trống, không đứng giữa sân rộng, không chơi gần nước khi có giông. Ở miền Nam và miền Trung, mùa mưa có những cơn mưa rào rất nhanh; trẻ cần được dạy rằng mưa to kèm sấm là lúc dừng chơi, không phải lúc tắm mưa.
Tắm mưa vốn là niềm vui tuổi thơ của nhiều thế hệ trẻ Việt. Nếu muốn cho trẻ tắm mưa, chỉ nên khi mưa không có sấm sét, ở chỗ không có dây điện, nước không ngập sâu, và thay quần áo khô ngay sau đó.
Ô nhiễm không khí: mùa mới của thành phố
Những năm gần đây, Hà Nội và một số đô thị lớn thường có những đợt chất lượng không khí kém, hay gặp vào các tháng cuối năm và đầu năm. Khi chỉ số chất lượng không khí ở mức xấu, các cơ quan y tế thường khuyên giảm hoạt động mạnh ngoài trời, nhất là với trẻ em và người có bệnh hô hấp.
- Theo dõi chỉ số chất lượng không khí trên các ứng dụng, trang tin có nguồn quan trắc rõ ràng.
- Ngày chỉ số xấu: chọn lối chơi nhẹ, ngắn, hoặc chơi trong nhà thoáng.
- Tránh cho trẻ chạy nhảy cạnh đường đông xe, nơi khí thải đậm nhất.
Góc nhìn hôm nay: lịch chơi theo mùa cho gia đình
Thay vì quyết định từng ngày, gia đình có thể đặt một "lịch chơi theo mùa" đơn giản:
- Mùa hè: sau 16–17 giờ ra sân; sáng cuối tuần đi sớm.
- Mùa đông: giờ trưa hoặc đầu chiều cuối tuần; ngày thường chơi ngắn sau giờ học khi trời còn sáng.
- Mùa mưa: có sẵn danh sách lối chơi trong nhà, dưới hiên.
- Luôn mang theo: nước, mũ, một bộ áo khô.
Trẻ cũng nên được tham gia: tự nhìn bóng mình, tự hỏi "hôm nay có sấm không", tự chọn áo. Dần dần, việc nhìn trời trước khi ra chơi sẽ thành thói quen như ông bà ngày xưa.
Câu hỏi thường gặp
Mùa hè nên cho trẻ chơi ngoài trời lúc mấy giờ?
Nên chọn sáng sớm và chiều muộn, tránh khoảng giữa ngày khi nắng mạnh nhất. Một mẹo đơn giản: nếu bóng của trẻ ngắn hơn chiều cao của trẻ thì nên vào chỗ râm.
Trời rét có nên cho trẻ ra ngoài chơi không?
Có thể, nếu mặc nhiều lớp áo mỏng, giữ khô, đội mũ, đi tất và chọn lúc trời hửng. Ngày rét đậm, rét hại, trẻ nhỏ và trẻ có bệnh nền nên chơi trong nhà theo lời khuyên của bác sĩ.
Khi có sấm sét, trẻ đang chơi ngoài sân phải làm gì?
Vào nhà ngay khi nghe sấm hoặc thấy chớp. Không trú dưới cây cao đứng một mình, không đứng giữa sân rộng, không ở gần nước. Đợi hết sấm một lúc rồi mới ra chơi lại.
Dấu hiệu trẻ bị quá nóng khi chơi là gì?
Mặt đỏ bừng, mệt lả, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hoặc lơ mơ. Cần đưa trẻ vào chỗ mát, cho uống nước nếu tỉnh táo và đưa đi khám nếu không đỡ. Khi lo lắng, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Trẻ cần vận động ngoài trời bao lâu mỗi ngày?
WHO khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi vận động trung bình tới mạnh ít nhất 60 phút mỗi ngày, tính trung bình trong tuần. Chơi ngoài trời theo giờ hợp mùa là cách tự nhiên để đạt mức này.
